Adam Paweł Olechowski - Chiny we współczesnej wojnie informacyjnej - artykuł ukazał się w książce „Bezpieczeństwo współczesnej Azji” red. J. Marszałek – Kawa, wyd. A. Marszałek Toruń 2015.

Wstęp

Współczesną wojnę informacyjną można zdefiniować jako „działania, których celem jest ochrona, wykorzystanie, uszkodzenie, zniszczenie informacji lub zasobów informacji, albo też zaprzeczenie informacjom po to aby osiągnąć znaczne korzyści, jakiś cel lub zwycięstwo nad przeciwnikiem”[1]. Może być ona prowadzona nie tylko przez państwa, lecz także podmioty pozapaństwowe, zarówno w czasie wojny, kryzysu jak i pokoju we wszystkich obszarach szeroko rozumianej wojny strategicznej, w tym m.in. w obszarze gospodarki[2]. Wbrew niektórym teoriom dotyczy ona nie tylko komputerów i sieci komputerowych, lecz obejmuje informacje we wszystkich postaciach[3]. Innymi słowy prowadzona jest ona w całej przestrzeni informacyjnej dostępnej walczącym podmiotom[4]. W trakcie wojny informacyjnej podejmowane są operacje z zakresu szpiegostwa i kontrwywiadu, dezinformacji, działań psychologicznych oraz walki radioelektronicznej. Celem niektórych operacji może być także fizyczne niszczenie infrastruktury informacyjnej przeciwnika[5]. Generalnie podczas wojny informacyjnej mogą być prowadzone zarówno działania ofensywne jak i defensywne. Celem działań ofensywnych jest przejęcie kontroli nad przestrzenią informacyjną przeciwnika. W działaniach obronnych chodzi natomiast nie tylko o ochronę własnych zasobów informacyjnych przed atakami przeciwnika, lecz także o ich odzyskanie w razie, gdy zostały one utracone[6]. Do przedsięwzięć obronnych zalicza się więc oprócz wykrywania zagrożeń również prewencję, odstraszanie oraz odpowiedź na atak.   

Z uwagi na rozwój systemów teleinformatycznych i komputerowych we współczesnej wojnie informacyjnej na coraz szerszą skalę prowadzone są działania w cyberprzestrzeni. Ich celem jest nie tylko wykradanie informacji przesyłanej, przetwarzanej i przechowywanej w systemach teleinformatycznych, lecz również rozpowszechnianie oprogramowania złośliwego, fałszowanie poczty elektronicznej oraz upowszechnianie treści propagandowych. Do typowych przedsięwzięć wojny w cyberprzestrzeni należą : cyberszpiegostwo i cybotaż (sabotaż internetowy). Podmioty niepaństwowe mogą też prowadzić w sieci takie działania jak  cyberguerilla i cyberterroryzm[7].

Pomimo, iż na pierwszy rzut oka wojna informacyjna wydaje się być ściśle związana z osiągnięciami współczesnej cywilizacji, nie jest ona zjawiskiem nowym. W pewnym, ograniczonym wymiarze prowadzona była ona przez ludzkość od początków zorganizowanego bytu społecznego. Za jeden z najstarszych jej podręczników można niewątpliwie uznać napisany w VI wieku p.n.e.  przez chińskiego stratega, Sun Tzu, traktat „Sztuka wojny”. W traktacie tym Mistrz Sun stwierdził, iż: tylko ten zasługuje na miano wielkiego wodza, kto potrafi pokonać przeciwnika bez walki[8]. Zwycięstwo takie można było, wg. Mistrza Sun, osiągnąć dzięki szpiegostwu, prowadzonej na szeroką skalę dezinformacji oraz działaniom psychologicznym[9].

Zalecenia Mistrza Sun weszły na stałe do teorii chińskiej sztuki wojennej. Opatrzone stosownymi komentarzami oraz przykładami ich zastosowania były one powtarzane w pismach późniejszych chińskich strategów, m.in. żyjącego w czasach dynastii Ming generała Chi Liu. W swoim dziele „Sto niekonwencjonalnych strategii. Zasady sztuki wojennej”, podobnie jak Sun Tzu, zalecał on szerokie wykorzystanie szpiegów oraz sianie niezgody w szeregach przeciwnika. W praktyce zalecenia Mistrza Sun skutecznie stosował żyjący w I wieku n.e. wojskowy i dyplomata Ban Chao. W ramach działań mających zapewnić bezpieczeństwo zachodnich granic Państwa Środka spenetrował on prawie całą Azję Centralną dochodząc niemal do granic Europy. Jego działania nie miały jednak na celu agresji, lecz zapewnienie Cesarstwu Chińskiemu pokoju z sąsiadami. Przez historyków Ban Chao uznawany jest za pierwszego twórcę chińskich siatek szpiegowskich pracujących daleko poza granicami Chin. Dokonania Ban Chao i działających po nim na kierunku zachodnim chińskich agentów wywiadu i dyplomatów zapewniły Państwu Środka prawie tysiąc lat pokoju[10].

Przedsięwzięcia z zakresu wojny informacyjnej podjęto także w połowie XIX wieku, kiedy to na skutek zachodzących w świecie przemian cywilizacyjnych Chiny znalazły się niemal na skraju upadku. Za ich realizację odpowiedzialny był Główny Urząd do Spraw Cudzoziemców ( Zongli Geguo Shiwu Yamen ), do którego zadań należała, m.in. analiza prasy zagranicznej pod kątem uzyskania przydatnych dla Chin informacji[11]. Podobne, typowe dla „białego wywiadu”, działania prowadziły też inne placówki, w tym tworzone przy powstających przedsiębiorstwach zbrojeniowych szkoły techniczne.      

Czerpiąc z mądrości dawnych strategów i doświadczeń przeszłości współczesne Chiny także przywiązują dużą wagę do przedsięwzięć z zakresu wojny informacyjnej. Dowodem tego może być wielość cywilnych i wojskowych instytucji realizujących przedsięwzięcia z tego zakresu. Wojna informacyjna wpisuje się także w realizowaną przez Chiny strategię aktywnej obrony, która kładzie, m.in. nacisk na kształtowanie przyjaznego otoczenia Chin. Mowa jest w niej także o prowadzeniu działań w cyberprzestrzeni[12]. Działania te mają mieć przede wszystkim charakter obronny. W zakresie ochrony przed cyberzagrożeniami Chiny deklarują nawet gotowość podjęcia współpracy międzynarodowej[13].   

W myśl chińskiej doktryny wojskowej najważniejszą strukturą odpowiedzialną  za bezpieczeństwo państwa jest armia[14]. To właśnie Chińska Armia Ludowo – Wyzwoleńcza (ChAL – W) realizuje większość przedsięwzięć z zakresu wojny informacyjnej. Główną instytucją wojskową, która odpowiada za planowanie, organizację i nadzór nad przedsięwzięciami z zakresu wojny informacyjnej jest zaś Sztab Generalny. Oprócz niego za część zadań z zakresu defensywnej wojny informacyjnej oraz działań psychologicznych odpowiada też  Generalny Departament Polityczny ChAL – W. Nadzór nad całością przedsięwzięć obronnych, a więc również wojną informacyjną, sprawuje jednak Centralna Komisja Wojskowa (CKW), która jest najwyższym organem dowódczo – kontrolnym ChAL – W. O randze CKW świadczy fakt, iż kieruje nią wybierany co pięć lat przez Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych (OZPL) przewodniczący (z reguły jest to Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej), a w jej skład wchodzą Szef Sztabu Generalnego, Minister Obrony Narodowej, Szefowie Głównych Departamentów Wojskowych oraz dowódcy rodzajów sił zbrojnych.

Wśród wymienionych instytucji szczególnie ważną rolę, w prowadzeniu ofensywnej wojny informacyjnej odgrywa przede wszystkim Sztab Generalny ChAL - W. W instytucji tej za wojnę informacyjną odpowiadają aż trzy oddziały – Oddział II, Oddział III i Oddział IV. Do zadań Oddziału II należy prowadzenie wywiadu wojskowego. W jego gestii leżą też działania psychologiczne oraz walka radioelektroniczna. Jednak przede wszystkim Oddział II skupia się na wywiadzie osobowym (HUMINT) oraz na gromadzeniu i analizie materiałów pochodzących z otwartych źródeł informacji (biały wywiad). Za prowadzenie analiz wywiadowczych odpowiedzialna jest specjalna komórka organizacyjna – Biuro Analiz Oddziału II. Oddziałowi II podlegają także Instytut Międzynarodowych Studiów Strategicznych oraz Instytut Stosunków Międzynarodowych ChAL- W w Nankinie. Ta ostatnia placówka została utworzona w roku 1950 jako Szkoła Kadr Języków Obcych Centralnej Komisji Wojskowej i od momentu swego utworzenia pełni także rolę szkoły wywiadu wojskowego[15]. W placówce tej kształceni są, m. in. attaché wojskowi i ich zastępcy. Według źródeł zachodnich to właśnie na zastępcach attaché spoczywa odpowiedzialność za koordynację i prowadzenie pracy wywiadowczej za granicą. Ta zaś w dużej mierze opiera się o agenturę werbowaną głównie spośród chińskiej diaspory. Dzięki takiemu działaniu chiński wywiad uznawany jest za trzeci w świecie[16]. Obecnie Oddział II koncentruje się nie tylko na zdobywaniu informacji wojskowych lecz również naukowo – technicznych.  

Poczesne miejsce w systemie chińskiej wojny informacyjnej przypada również Oddziałowi III, do którego zadań należy prowadzenie rozpoznania radioelektronicznego (SIGINT)[17]. Z tego względu podlega mu sieć rozlokowanych w siedmiu Regionach Wojskowych stacji nasłuchowych. Zgodnie ze swoją dyslokacją stacje te mają wydzielone rejony odpowiedzialności, tzn. monitorowane obszary. Przykładowo znajdująca się w mieście Chengdu  stacja monitoruje Indie, zaś stacja w Shenyang śledzi Koreę Południową i Japonię. Tajwan monitorują natomiast stacje rozlokowane w okolicach Szanghaju oraz w okręgach wojskowych Fujian i Guandong[18]. Nasłuch radiowy na wszystkich kierunkach prowadzony jest przez jedną z najważniejszych stacji nasłuchowych San Bu, która położona jest w północno – zachodniej dzielnicy Pekiny Xibeiwang. Według zachodnich szacunków w placówce tej może pracować aż dwadzieścia tysięcy osób, w większości lingwistów przeszkolonych w wydzielonym specjalnie dla potrzeb radiowywiadu z Instytutu Stosunków Międzynarodowych ChAL – W 793 Instytucie Języków Obcych w Luoyang[19].

Do ważniejszych należy również stacja nasłuchowa leżąca na południowym krańcu wyspy Hajnan. Do jej zadań należy, m.in. monitorowanie działań marynarki wojennej USA na Morzu Południowochińskim. Według źródeł amerykańskich ma ona również możliwość monitorowania satelitów telekomunikacyjnych SATCOM[20]. Swoją stację nasłuchową ma również garnizon ChAL – W w Hongkongu. Chińskie posterunki nasłuchowe rozmieszczone są też na Wyspach Paracelskich. Według danych rosyjskich chińska stacja nasłuchowa znajdująca się prawdopodobnie w dyspozycji III Oddziału SG ChAL- W została, w roku 1999, uruchomiona na Kubie[21]. Wcześniej, w roku 1994, Chiny wydzierżawiły od Birmy trzy wyspy, na których rozmieszczono posterunki radiowywiadowcze monitorujące Ocean Indyjski, Zatokę Bengalską i Cieśninę Malakka[22].

Oprócz stałych stacji nasłuchowych ruchy obcych flot i okrętów w rejonie Azji i Pacyfiku śledzą również okręty rozpoznania radioelektronicznego chińskiej marynarki wojennej. Licząca około dwunastu dużych okrętów  flota chińskich okrętów rozpoznawczych podlega jednak nie tylko Oddziałowi III, lecz również centrali wywiadu marynarki wojennej (Haijun Qingboju) oraz Departamentowi Nauki i Techniki Ministerstwa Obrony[23]. Niektóre z tych okrętów, np. „Xianyanghong5” działają pod przykryciem statków oceanograficznych Akademii Nauk w Pekinie. Trzon tej floty stanowią okręty klasy „Yuan Wang”, które również pełnią rolę okrętów kontroli przestrzeni kosmicznej. Najnowszą jednostką szpiegowską chińskiej marynarki wojennej jest wcielony do służby już w roku 2014 okręt rozpoznawczy Typ 815G.    

Oddziałowi III, a konkretnie jego departamentom naukowo technicznemu i logistycznemu, podlegają także instytuty badawcze, których zadaniem jest opracowanie nowych systemów komputerowych, rozpoznania radioelektronicznego oraz kryptologicznych. Dla potrzeb Oddziału III pracują, m.in. 56 Instytut Badawczy ( znany także jako Jiangnan Computer Technology Research Institute) w  Wuxi, 57 Instytut Badawczy w Chengdu (zajmuje się elektroniką i telekomunikacją) oraz zajmującym się technologiami kryptologicznymi 58 Instytucie Badawczym w Mianyang[24].

Jednostkami rozpoznania i walki radioelektronicznej dysponują również chińskie siły powietrzne. Jedna z takich jednostek, 34 dywizjon lotniczy, stacjonuje na leżącym
w południowej części Pekinu lotnisku Nanyuan[25]. Systemy rozpoznania i walki radioelektronicznej montowane są w Chinach na różnego typu samolotach zarówno myśliwskich (Shenyang J- 8) jak i transportowych (Y – 8), a nawet pasażerskich (Tu – 154M, Boeing 737 i Learjet 36A). Szczególnie dużo tego typu systemów montowanych jest, w ramach projektu „Gaoxin”, na samolotach transportowych Y – 8[26]. Samoloty Y – 8 „Gaoxin” pełnią, m.in. rolę samolotów rozpoznania radioelektronicznego, walki radioelektronicznej, rozpoznania morskiego, powietrznych stanowisk dowodzenia oraz samolotu działań psychologicznych (odpowiednik amerykańskiego EC – 130 E Commando Solo). Samoloty walki radioelektronicznej Y – 8 „Gaoxin 3” są podporządkowane 10 Oddziałowi Powietrznemu i stacjonują w bazie Dachang w Nankinie[27].

Ważną rolę w chińskim systemie SIGINT odgrywają satelity szpiegowskie. Dane na temat liczebności floty chińskich satelitów szpiegowskich są dosyć skąpe. Nie mniej jednak wiadomo, że flota ta jest systematycznie zwiększana i modernizowana. Jednym z jej nowszych nabytków jest, m.in. wystrzelony w dniu 10 maja 2012 roku z kosmodromu Tajyuan w prowincji Shanxi satelita Yaogan 14. Chociaż Chiny zadeklarowały jego cywilne przeznaczenie to jednak zachodni eksperci są zdania, że ma on również do wypełnienia zadania wojskowe[28]. Stricte militarne przeznaczenie mają kolejne satelity z serii Yaogan: Yaogan 16A, 16B i 16 C. Ich zadaniem jest bowiem rozpoznawanie emisji radarowej (ELINT).

Przedstawione dane potwierdzają opinię zachodnich ekspertów, którzy uznają, iż Chiny obok USA, Wielkiej Brytanii i Federacji Rosyjskiej należą do światowych potęg w dziedzinie radiowywiadu. Mają też najbardziej rozbudowany radiowywiad wśród państw azjatyckich[29].

Oddział IV zajmuje się zaś wojskowymi systemami łączności, informatyki i rozpoznania (C4I). W zakresie rozpoznania i wywiadu specjalizuje się on w rozpoznaniu radioelektronicznym systemów radarowych (ELINT). Jedna z ważniejszych placówek podległych Oddziałowi IV znajduje się na południowy wschód od Pekinu w Taiyuan. Sprzęt dla potrzeb Oddziału IV jest opracowywany głownie w Północno Zachodnim Instytucie  Elektrotechniki i Elektroniki w Chengdu (57 Instytut Badawczy). Instytut ten realizuje wiele projektów badawczych związanych właśnie z opracowaniem sprzętu walki radioelektronicznej. Wynikiem jego prac jest, m.in. opracowany w roku 1998 powietrzny system rozpoznania radioelektronicznego KZ 900. Zadaniem tego zautomatyzowanego systemu jest zbieranie i analiza sygnałów radarowych w bardzo szerokim zakresie częstotliwości. System ten może być montowany zarówno na samolotach jak i na helikopterach.[30]

We współczesnej wojnie informacyjnej coraz większą rolę odgrywają działania w cyberprzestrzeni. Także i w tej dziedzinie Chiny nie odstają od wiodących państw świata. Już w maju 2011 roku chińskie ministerstwo obrony ogłosiło oficjalnie, iż w strukturach ChAL – W został utworzony elitarny pododdział informatyków, tzw. „cybernetyczny niebieski zespół”. Działania tego zespołu spowodowały, iż państwa zachodnie zaczęły obwiniać Chiny w prowadzeniu szpiegostwa komputerowego. Między innymi Niemcy stwierdzili, iż prawdopodobnie Chińczycy rozsyłają do wysokich urzędników ministerialnych i bankowych maile zawierające złośliwe oprogramowanie, np. tzw. „konie trojańskie”[31]. Znacznie dalej poszli Amerykanie, którzy w dniu 19 maja 2014 roku formalnie oskarżyli pięciu chińskich oficerów ChAL – W o cyberszpiegostwo[32]. Jednak sami oskarżyciele nie mają czystego sumienia, gdyż jak stwierdziło to Chińskie Narodowe Centrum Reagowania na Zagrożenia Sieciowe (CNCERT) w okresie od 19 marca 2014 roku do 18 maja 2014 stwierdzono aż 1,8 mln prób przejęcia kontroli nad chińskimi komputerami, podjętych z komputerów zlokalizowanych w USA. Z amerykańskich komputerów przeprowadzonych było też 57 tysięcy ataków wykorzystujących luki w zabezpieczeniach. Amerykanie włamują się głownie do komputerów należących do organów chińskiej administracji państwowej, firm, uczelni wyższych oraz sieci telekomunikacyjnych[33].   

Aktywność obcych wywiadów w Chinach nie ogranicza się jednak tylko do akcji prowadzonych w cyberprzestrzeni. Dlatego też, tak jak każde państwo, Chiny dysponują wyspecjalizowanym systemem kontrwywiadu. W obszarze militarnym za działalność kontrwywiadowczą odpowiedzialny jest  Generalny Departament Polityczny ChAL – W (GDP ChAL – W), a konkretnie podległy mu Departament Bezpieczeństwa. Departament ten zajmuje się nie tylko przeciwdziałaniem penetracji armii przez obce służby wywiadowcze, lecz również zapobieganiem jej infiltracji przez wewnętrzne grupy przeciwne chińskiemu porządkowi konstytucyjnemu. Za jedną z takich grup uznawana jest sekta falungong, która jak wykazało prowadzone przez chińskie władze śledztwo cieszyła się w koszarach ChAL – W popularnością[34]. Oprócz działalności kontrwywiadowczej w gestii Departamentu Bezpieczeństwa, a konkretnie podległego mu Karnego Biura Śledczego, leży również przeciwdziałanie przestępczości kryminalnej w wojsku[35]. Niektórzy zachodni eksperci sugerują, iż Departament Bezpieczeństwa zajmować się może również działalnością wywiadowczą[36]. Sugestie takie może potwierdzać fakt, iż w strukturach departamentu znajduje się również Biuro Rozpoznawcze.

Aktywność  GDP ChAL – W w zakresie wojny informacyjnej nie ogranicza się tylko do kontrwywiadu. Instytucja ta odpowiada również za działania psychologiczne oraz związaną z nimi pracę analityczno - wywiadowczą. Do prowadzenia działań psychologicznych niezbędna jest bowiem wiedza o społeczeństwie potencjalnego przeciwnika – jego nastrojach, postawach i poglądach. Za prowadzenie działań psychologicznych odpowiada znajdujący się w strukturach GDP ChAL – W Wydział Łączności Specjalnej[37]. 

Z wojną informacyjną wiąże się także działalność kolejnej struktury organizacyjnej GDP ChAL – W, Wydziału Propagandy. W jego gestii leży przede wszystkim troska o morale chińskich sił zbrojnych. Jak bowiem podkreślali to chińscy teoretycy sztuki wojennej, Sun Tzu i Chi Liu, właściwa postawa moralna i wola walki wojsk własnych jest jednym z gwarantów zwycięskiej wojny. Wydziałowi Propagandy  podlegają także wojskowe media, placówki kulturalne oraz kluby sportowe.

Ważnym elementem podległego GDP ChAL – W systemu są funkcjonujący na szczeblach dowodzenia od kompanii wzwyż  oficerowie polityczni, do których zadań należy nie tylko edukacja ideologiczna żołnierzy, lecz również troska o bezpieczeństwo i dyscyplinę wojskową. Oficerowie polityczni szkoleni są przez szkoły oficerskie w Nankinie i Xi’anie oraz na wydziale politycznym podległej bezpośrednio Centralnej Komisji Wojskowej Akademii Obrony Narodowej ChAL – W[38].

Swoje miejsce w systemie chińskiej wojny informacyjnej ma także Ministerstwo Obrony. Chociaż praktycznie nie sprawuje ono kontroli operacyjnej nad armią, to jednak odpowiada ono za międzynarodową współpracę wojskową, misje pokojowe oraz edukację obronną. Funkcjonujące od roku 2008 Biuro Prasowe z rzecznikiem MON organizuje także konferencje prasowe i udziela dziennikarzom informacji i wywiadów na temat funkcjonowania chińskich sił zbrojnych. Do zadań Biura Prasowego MON należy również prowadzenie strony internetowej, także w języku angielskim (eng.mod.gov.cn).

Specyficzną strukturą ChAL – W, która ma także swoje miejsce w aparacie wojny informacyjnej jest Centralne Biuro Ochrony. Jego zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa najwyższym przywódcom państwowym ChRL zarówno w kraju jak i za granicą. Dlatego też w jego strukturach znajdują się komórki odpowiedzialne za wywiad (Wydział Wywiadu) oraz pracę analityczną (Zakład Badań Polityki)[39].   

W wojnę informacyjną zaangażowana jest jednak nie tylko ChAL – W, lecz także inne struktury państwa chińskiego, wśród których poczesne miejsce przypada Ministerstwu Bezpieczeństwa Państwowego Chińskiej Republiki Ludowej (Guoanbu). Chociaż oficjalnie ministerstwo to zostało utworzone w roku 1983 na wniosek ówczesnego Sekretarza Generalnego Biura Politycznego KC KPCh i ministra Bezpieczeństwa Publicznego, Liu Fuzhi, to jednak jego historia jest znacznie dłuższa i sięga działającego niemalże od początków istnienia KPCh Centralnego Wydziału Spraw Społecznych. W latach 1935 – 1949 instytucja ta oprócz rozpracowania głównego przeciwnika KPCh , Kuomintangu, zajmowała się także wywiadem zagranicznym, który prowadzony był głównie w oparciu o doniesienia zagranicznych agencji prasowych[40]. Obecnie Guoanbu podlega premierowi i Radzie Państwa ChRL, a pod względem politycznym KPCh. Do jego podstawowych zadań należy zaś nie tylko wywiad zagraniczny lecz również działalność kontrwywiadowcza oraz zwalczanie dywersji i sabotażu[41].

Organizacyjnie Guoanbu jest podzielone na dziewięć biur oraz trzy niezależne departamenty[42]. Ministerstwu podlega również pekińska Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych, która jest postrzegana jako placówka kształcąca kadry dla potrzeb bezpieczeństwa państwowego[43]. Drugą, podległą Guoanbu instytucją naukową jest Instytut Współczesnych Stosunków Międzynarodowych (IWSM) określany też, szczególnie w publikacjach zachodnich, mianem VIII Biura Guoanbu. Placówka ta została utworzona już w roku 1965[44]. Obecnie mieści się ona w pekińskiej dzielnicy Haidian i zatrudnia ok. 400 pracowników naukowych[45]. Wbrew pozorom nie jest ona izolowana od świata lecz stara się prowadzić zakrojoną na szeroką skalę międzynarodową współpracę naukową organizując, m.in. konferencje i spotkania, na które zapraszani są naukowcy z innych państw[46]. IWSM wydaje także własne publikacje, np. przeznaczony dla Guoanbu oraz członków rządu i partii biuletyn „Badania w zakresie stosunków międzynarodowych” (Guoji Guanxi Yanjiu)[47].

Większość spośród komórek organizacyjnych Guoanbu związanych jest z pracą wywiadowczą. Wbrew nazwie z wywiadem związane jest nawet I Biuro Krajowe do jego zadań należy bowiem rekrutacja ludzi do pracy za granicą oraz opieka nad agentami chińskimi wracającymi z zagranicy. Szczególną rolę w chińskim aparacie wywiadowczym odgrywa II Biuro Operacji Zagranicznych Guoanbu. Wysyła ono bowiem za granicę i prowadzi tzw. „nielegałów”[48]. Inną ważną strukturą wśród komórek organizacyjnych ministerstwa jest X Biuro, które koncentruje się na szpiegostwie gospodarczym i naukowo – technicznym[49]. Dane zebrane przez zajmujące się zbieraniem informacji biura są analizowane, przetwarzane i archiwizowane przez VII Biuro Studiów i Analiz oraz częściowo przez Biuro IX. Oprócz komputerowego przetwarzania i gromadzenia danych Biuro IX zajmuje się także ochroną bezpieczeństwa teleinformatycznego systemów komputerowych ministerstwa. Biuro to nie jest jedyną komórką odpowiedzialną za bezpieczeństwo Guoanbu. Przed obcą penetracją wywiadowczą chroni je bowiem także IX Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Komórka ta ochrania również, w zakresie kontrwywiadowczym, chińskie placówki dyplomatyczne, oraz sprawuje dyskretną opiekę nad studiującymi na zagranicznych uczelniach chińskimi studentami.   

Odpowiedzialność za ochronę kontrwywiadowczą Chin ponosi VI Biuro Kontrwywiadu. W tym zakresie Guoanbu działa w oparciu o starochiński system inwigilacji „Wu Zhi Bai”, który polega na hierarchicznej organizacji agentury. Najniżej stoi tajny współpracownik odpowiedzialny za nadzór nad pięcioma osobami, kolejny, wyższy w hierarchii odpowiada już za dziesięć osób, zaś w kompetencjach innego leży już organizacja kontroli całego stuosobowego zespołu. Jak przyznają to rosyjscy specjaliści z zakresu wywiadu system taki znacznie utrudnia infiltrację Chin przez obce wywiady, w szczególności zaś werbunek agentów[50]. 

Zarówno w zakresie wywiadu jak i kontrwywiadu Guoanbu współpracuje także z innymi chińskimi instytucjami, m.in. z ChAL – W oraz Ministerstwem Bezpieczeństwa Publicznego (Gonganbu). Przykładem takiej współpracy może być wspólne dla obu ministerstw biuro Antyterrorystyczne (Fan Kogbuju)[51]. Możliwe, iż współpraca między Guoanbu i Gonganbu nie ogranicza się li tylko do zwalczania terroryzmu. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego prowadzi bowiem również działalność kontrwywiadowczą oraz zajmuję się ochroną informacji niejawnych[52]. Fakt, iż ministerstwo to odpowiada za ochronę granic państwowych sugeruje, iż może się ono także zajmować płytkim wywiadem w rejonach przygranicznych.

Specyficzną strukturą Gonganbu jest, utworzone w roku 1999, Biuro 610. Do jego zadań należy zwalczanie ruchu falungong. Z tego względu działalność Biura 610 nie ogranicza się tylko do terytorium Chin, lecz obejmuje także inne państwa, m.in. Kanadę i USA, gdzie znajdują się prężne ośrodki tego ruchu[53]. 

Oprócz armii i odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ministerstw aktywność w zakresie wojny informacyjnej wykazuje również Komunistyczna Partia Chin (KPCh). Według rosyjskich opracowań na temat Chin centralą wywiadu KC KPCh jest Centralne Biuro Badań Politycznych, które ściśle współpracuje z wywiadem wojskowym. Do jego zadań należy zdobywanie nie tylko informacji o charakterze politycznym, lecz również naukowo - technicznym. Oprócz tego biura pracą wywiadowczą zajmują się również Centralny Wydział Łączności Międzynarodowej oraz Centralny Wydział Pracy ze Zjednoczonym Frontem[54]. Ze względu na prowadzenie działań psychologicznych do związanych z wojną informacyjną wydziałów KC KPCh można niewątpliwie zaliczyć również Centralny Wydział Propagandy i Centralne Biuro Propagandy Zagranicznej.   

Wbrew pozorom wojna informacyjna nie oznacza samotnej walki wszystkich ze wszystkimi. Podobnie jak w klasycznej wojnie także i w niej zawierane są sojusze, czasami dość nieprawdopodobne. Dopuszczalna jest również ograniczona do pewnych zakresów współpraca z przeciwnikiem. Rozumieją to dobrze Chińczycy dlatego też ich służby specjalne współpracowały i współpracują ze służbami innych, czasem uznawanych za potencjalnego przeciwnika państw. Przykładem tego może być skierowana przeciwko ZSRR współpraca Chin i USA w zakresie nasłuchów radiowych. W jej ramach Amerykanie wybudowali w Sinkiangu dwie stacje nasłuchowe ‘Saugus” i „Saucepan” oraz przeszkolili chińskich specjalistów w zakresie prowadzenia nowoczesnego wywiadu radioelektronicznego[55]. Chiny nawiązały również współpracę z niemieckimi tajnymi służbami. Między innymi wspólnie z Bundesnachrichtendienst prowadziły w latach wojny afgańsko – radzieckiej operację „Pamir”, której jednym z celów było rozpoznanie radzieckiej emisji radarowej[56]. Więzy współpracy łączą też służby chińskie z Izraelem[57]. Wymagającą współdziałania służb specjalnych współpracę w zakresie zwalczania międzynarodowego terroryzmu Chiny nawiązały, m.in. z Kazachstanem i Pakistanem. Z tym ostatnim państwem łączą Chiny także porozumienia w zakresie zapewnienia ochrony projektowi tzw. „korytarza gospodarczego” łączącego chińską prowincję Sinkiang z pakistańskim portem Gwadar[58]. Wiadomo też, iż Chiny współpracują ze służbami specjalnymi Federacji Rosyjskiej (tylko w rejonie Azji i Pacyfiku) oraz Korei Północnej.     

            Przedstawione opracowanie na pewno nie daje jasnej i pełnej odpowiedzi na pytanie dotyczące zdolności Chin do przeprowadzenia zwycięskiej dla nich wojny informacyjnej. Odpowiedź taka jest bowiem niemożliwa! Większość spraw związanych z prowadzeniem wojny informacyjnej należy bowiem do najściślej chronionych tajemnic państwowych. Te zaś związane z nią dane, które wyciekły z tajnych sejfów nie zawsze muszą być prawdziwe, gdyż jak już nauczał Mistrz Sun podstawą wojny informacyjnej jest dezinformacja. Pomimo tych trudności można jednak zaryzykować stwierdzenie, iż jeżeli chodzi o wojnę informacyjną to nie tylko dzięki swym sięgającym tysięcy lat doświadczeniom, lecz również i współczesnym rozwiązaniom Chiny są do niej bardzo dobrze przygotowane. Wypowiedziane w dniu 15.04.2014 roku, przez Przewodniczącego ChRL, Xi Jinpinga, na posiedzeniu Centralnej Komisji Bezpieczeństwa Narodowego słowa, iż istotą bezpieczeństwa narodu jest bezpieczeństwo polityczne, a gwarantem bezpieczeństwo militarne, kulturalne i społeczne świadczy zaś o tym, że Chińczycy nadal będą doskonalili się w jej prowadzeniu[59].       

 

Bibliografia:

POZYCJE DRUKOWANE

Doktryny:

1)    Doktryna Działań Psychologicznych NATO AJP 3 – 7.

Monografie

1)    Bógdał – Brzezińska A., Gawarycki M. F. 2003, Cyberterroryzm i problemy bezpieczeństwa informacyjnego we współczesnym świecie, Warszawa.

2)    Denning D. E., 2002, Wojna informacyjna i bezpieczeństwo informacji, Warszawa.

3)    Faligot R., 2009, Tajne służby chińskie od Mao do igrzysk olimpijskich, Katowice.

4)    Herman M., 2002, Potęga wywiadu, Warszawa .

5)    Kissinger H., 2014, O Chinach, Wołowiec.

6)    Piekałkiewicz J., 1999, Dzieje szpiegostwa, Warszawa.

7)    Rattray G. J., 2004, Wojna strategiczna w cyberprzestrzeni, Warszawa.

8)    Sun Tzu, 1994, Sztuka wojny, Warszawa.

 

 

Encyklopedie, słowniki, leksykony:

1. Wojtaszczyk K.A., (red.)  2011, Polskie służby specjalne – słownik, Warszawa.

 

Artykuły:

1)    Die Welt 2014, str. 8., China soll Angriff auf Deutschland  gestartet haben,  Die Welt, z dn. 16.02.2014 r.

POZYCJE INTERNETOWE

1)    agentura.ru  2014, Kitajskije specsłużby,  http://www.agentura.ru/dossier/china/ [dostęp: 02.06.2014].

2)    Ball D., 1995, Signals Intelligence in China Jane’s, Intelligence Review sierpień 1995, https://irp.fas.org/nsa/ioss/threat96/part03.htm [dostęp: 15.04.2014].

3)    counterintelligence.academic.ru  2013, Razwiedka KNR,  http://counterintelligence.academic.ru/ [dostęp: 04.06.2014].

4)    defence.pk 2014, Threads Pakistan china to bolster intelligence counter terrorism cooperation, http://defence.pk/threads/pakistan-china-to-bolster-intelligence-counter-terrorism-cooperation.279391/ [dostęp: 15.06.2014].

5)    FAS 2014a. Second [Intelligence] Department http://www.fas.org/irp/world/china/pla/dept_2.htm [dostęp: 02.06.2014].

6)    FAS 1997b, Organization, http://www.fas.org/irp/world/china/mss/org.htm [dostęp:18.04.2014].

7)    globalsecurity.org 2014, Ministry of State Security, http://www.globalsecurity.org/intell/world/china/mss.htm [dostęp: 18.04.2014].

8)    globalsecurity.org 2014, Fourth Department,  http://www.globalsecurity.org/intell/world/china/pla-dept_4.htm [dostęp: 04.06.2014].

9)    Ministerstwo Obrony Narodowej Chińskiej Republiki Ludowej, a,  Database Defense Policy,  http://eng.mod.gov.cn/Database/DefensePolicy/index.htm [dostęp: 03.06.2014].

10) Ministerstwo Obrony Narodowej Chińskiej Republiki Ludowej, b, 2014., CMC Departments, http://eng.mod.gov.cn/xb/CMCDEPARTMENTS/index.html [dostęp: 05.06.2014]. 

11) National Security Education DAY 2014 , Holistic View of National Security, https://www.nsed.gov.hk/national_security/index.php?l=en&a=safety [dostęp: 18.04.2014].

12) Pike J., 1997, SIGINT - Signals Intelligence,  http://www.fas.org/irp/world/china/program/sigint.htm [dostęp: 14.04.2014].

13) Pike J., 2000, Third Department, http://www.fas.org/irp/world/china/pla/dept_3.htm  [dostęp:  02.06.2014].

14) sinodefence.com 2014, Pla electronic warfare intelligence aircraft, http://sinodefence.com/2014/01/29/pla-electronic-warfare-intelligence-aircraft/ [dostęp: 18.03.2014].

15) space.com 2012, China Successfully Launches New Spy Satellite Into Orbit,  http://www.space.com/15649-china-military-reconnaissance-satellite-launch.html [dostęp: 02.06.2014].

16) Stockes M.A., Linn J., Hsiao L.C.R.,  2011„The Chinese People’s Liberation Army Signals Intelligence and Cyber Reconnaissance Infrastructure ” http://project2049.net/ [dostęp: 18.03.2014] .

17) xakep.ru 2014, Magazine, http://www.xakep.ru/magazine/xs/060/016/1.asp [dostęp: 02.06.2014].