Adam Paweł Olechowski, Jarosław Wiśnicki - Rywalizacja Chin i USA w noosferze - artykuł (w oryginalnym tytule Competition between China and the USA in the noosphere.) ukazał się na łamach czasopisma pt. "Reality of Politics" Nr 1/ 2023.

Wstęp

 Jak pisał C. Clausewitz - każda epoka ma swoje wojny. Ma ją więc i nasza epoka, którą okrzyknięto epoką informacji. Chociaż nadal trwają dyskusje, kiedy się ona praktycznie  zaczęła to jednak większość dyskutantów jest zgodna, iż za jej symboliczny początek uznać należy XXI wiek. Dowodem może być fakt, iż na progu XXI wieku doświadczamy intensyfikacji konfliktów czwartej generacji, w których dominują operacje na płaszczyźnie informacyjnej.  Interesującym jest, iż przewagę w tych operacjach mogą zyskać podmioty międzynarodowe o znacznie mniejszej liczebności, lecz o znacznych możliwościach i zasobach energetycznych oraz bardziej rozwiniętych zdolnościach informacyjnych i informatycznych, pozwalających na zdominowanie wymiaru energetycznego i informacyjnego w potencjale (zdolności, zasobów, możliwości) sił zbrojnych.[1]Toczone od początku XXI wieku konflikty zbrojne ukazały już, iż znaczące dla losu konfliktu bitwy rozgrywane są nie tylko na płaszczyźnie militarnej, lecz również w takich obszarach jak: obszar gospodarczy, polityczny, kulturalny czy religijny. Według współczesnej chińskiej teorii wojskowej nie ma już (więc) różnicy między tym co jest, a co nie jest polem bitwy [2].

Przestrzenią spajająca wszystkie te wymiary bitewne jest infosfera, która wraz przestrzenią fizyczno-geograficzną tworzy pełne spektrum nieograniczonych wojen nowego typu. Do rangi rozstrzygającego o losach wojny oręża urastają więc media zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne. Te interdyscyplinarne, wielkoobszarowe platformy informacyjne umożliwiają nieograniczone prowadzenie operacji wpływu społecznego z niezliczoną liczbą uczestniczących w nich aktorów[3]. Podobną tezę głoszą także chińscy stratedzy, którzy uważają, iż: we wszystkich przyszłych wojnach, oprócz podstawowej metody uderzeń militarnych, media będą nowym graczem i w wyznaczaniu przebiegu wojny będą odgrywać rolę porównywalną do uderzeń wojskowych[4].  

Chiny mają długą bo sięgająca ponad dwa tysiące lat tradycję w prowadzeniu działań, które obecnie nazywamy wojną informacyjną. Dowody na poparcie tej tezy znaleźć można w dziełach myślicieli reprezentujących dwie najważniejsze chińskie szkoły filozoficzne – konfucjanizm i taoizm. To właśnie taoistyczny filozof i pisarz, Zhunagzi twierdził, że najlepszą ochronę zapewni państwu tzw. „ostra broń” czyli dyplomacja, środki walki politycznej i wywiad[5]. Szczególnie ważnym dowodem jest jednak dzieło żyjącego w VI wieku p.n.e. stratega i filozofa Sun Tzu, „Sztuka wojny”, które uznawane jest za pierwszy podręcznik wojny informacyjnej. Zalecenia dotyczące informacyjno - psychologicznego oddziaływania na przeciwnika zawarte zostały także w napisanym w okresie walczących królestw (od 480 – 221 p.n.e.) traktacie „Sześć tajemnych strategii czcigodnego Jianga”. Autor tego traktatu stwierdził, iż aby pokonać armię przeciwnika należy najpierw zdobyć serca jego ludu[6]. Myśli starożytnych filozofów i strategów nie zostały przez Chińczyków zapomniane. Dużo uwagi prowadzeniu działań na płaszczyźnie informacyjno – psychologicznej poświęcają bowiem również  i współcześni, chińscy teoretycy sztuki wojennej. Przykładem może być wydana pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku książka „Nieograniczone działania wojenne”, której autorzy pułkownicy Qiao Liang i Wang Xiangsui twierdzą, iż we współczesnej wojnie rozstrzygające będą działania na pozamilitarnych płaszczyznach, w tym przede wszystkim na płaszczyźnie informacyjnej, psychologicznej i społecznej. Znaczenia działań na płaszczyznach informacyjnej, psychologicznej i kulturowej dla bezpieczeństwa państwa jest świadom także przywódca polityczno – państwowy ChRL, Xi Jinping. Dowodzi tego jego wypowiedź z 2013 roku, a więc zaraz po objęciu przez niego władzy, w której stwierdził, iż Chiny powinny udoskonalić działalność informacyjną, dyplomację publiczną oraz wymianę społeczną i kulturalną z krajami sąsiadującymi[7].  

 

Chińskie, cywilne instytucje informacyjne

 Rozważania chińskich filozofów i strategów oraz deklaracje polityków znajdują swoje potwierdzenie w praktycznej działalności informacyjnej ChRL. Główną rolę w prowadzeniu tego rodzaju działań odgrywa utworzona jeszcze w 1931 roku na podległej wówczas komunistom prowincji Jiangxi państwowa Agencja Informacyjna Xinhua (Agencja Informacyjna Nowe Chiny). Agencja ta podlega bezpośrednio Radzie Państwa ChRL i jest najwyższym rangą państwowym organem medialnym w Chinach[8]. Jej główna siedziba znajduje się w Pekinie w pobliżu dzielnicy rządowej Zhongnanhai. Oprócz tego posiada ona swoje biura w 31 chińskich prowincjach, a jej zagraniczni korespondenci mają swoje biura w 181 krajach świata[9]. Agencja wydaje kilkadziesiąt gazet i czasopism w ośmiu językach – chińskim, angielskim, rosyjskim, hiszpańskim, francuskim, portugalskim, arabskim i japońskim. Od 1997 roku posiada ona swoją stronę internetową. W 2010 roku Xinhua uruchomiła chińsko i angielskojęzyczną satelitarną sieć telewizyjną China Xinhua News Network Corporation (CNC), która przez 24 godziny na dobę nadaje wiadomości do wszystkich państw świata[10]. Agencja współpracuje również z zagranicznymi agencjami informacyjnymi, m.in. od 2015 roku z rosyjskimi mediami państwowymi, a od 2018 r. z amerykańską agencją prasową Associated Press.

Oprócz agencji Xinhua skierowaną do zagranicznych odbiorców działalność informacyjną prowadzą także Chińskie Radio Międzynarodowe (CRI) oraz China Global Television Network. Obie te instytucje zostały w roku 2018 w ramach „Planu pogłębiania reform instytucjonalnych partii i państwa” połączone w Centralną Stację Radiowo – telewizyjną Chin (ang. CMGT)[11]. CMGT podlega bezpośrednio Radzie Państwa ChRL, a konkretnie Centralnemu Departamentowi Propagandy. Do jej podstawowych zadań należy wdrażanie zasad i polityki propagandowej KPCh[12].

Najdłuższe tradycje w tej chińskiej grupie medialnej ma działające od 3 grudnia 1941 roku CRI.  Obecnie obejmuje ono swoim zasięgiem cały świat a jego codzienna transmisja to ponad 2000 godzin programów w 61 językach świata. CRI posiada również swoją platformę internetową, na której znajduje się 61 portali, a także wydaje swoje czasopisma, m.in. w języku polskim „Bursztyn”. CRI dysponuje ponad 40 biurami w Chinach i ponad 30 biurami zagranicznymi. Główna siedziba radia mieści się w Pekinie[13]. Od 15 sierpnia 1954 roku nadaje też swoje audycje adresowane do odbiorców na Tajwanie. Oficjalne uruchomienie specjalnego programu Voice of Taiwan nastąpiło jednak dopiero 24 marca 2021 roku[14]. 

Swego rodzaju antagonistą Chińskiego Radia międzynarodowego jest powstałe w 1951 roku i nadające głównie na Chiny kontynentalne Radio Wolna Azja. Współcześnie Radio Wolna Asia, kontynuuje swoją misję przedstawiając inną niż w oficjalnych chińskich mediach państwowych wersję wydarzeń, zarówno tych bieżących jak i historycznych. Jedną z takich aktywności, realizowanych współcześnie, jest odkrywanie oblicza wojny w Ukrainie. Dzięki grantowi z United States Agency for Global Media, Radio Wolna Azja współpracowało z The Reporter, tajwańskim serwisem śledczym, w celu opracowania serii artykułów o skutkach rosyjskiej inwazji na Ukrainę.[15] Prezentowane felietony emitowane są również w języku mandaryńskim, celem zapewnienie chińskim odbiorcom większej łatwości w odbiorze przekazywanych treści.

Najmłodszą instytucją służącą chińskiej międzynarodowej działalności informacyjnej jest China Global Television Network. Ta podległa bezpośrednio Radzie Państwa ChRL instytucja została bowiem oficjalnie powołana do życia dopiero w grudniu 2016 roku. Pierwsza jej audycja w języku angielskim została jednak próbnie wyemitowana już w 1997 roku. Swój wkład w adresowaną do zagranicznego odbiorcy chińską działalność informacyjno – propagandową ma także oficjalny organ prasowy Komitetu Centralnego KPCh – „Dziennik Ludowy” (Renmin Ribao).  Ta powstała w 1948 roku gazeta od 1997 roku posiada także swoje wielojęzyczne wydanie internetowe. Poza tym jest ona obecna na zagranicznych platformach społecznościowych Facebook, Instagram, Twitter i YouTube. Z „Dziennikiem Ludowym” jest ściśle związana wychodząca od 1993 roku międzynarodowa gazeta informacyjna „Global Times”. To posiadające także swoje wydanie internetowe czasopismo o charakterze tabloidu w sposób bardziej radykalny i ostrzej niż inne adresowane do zagranicznego odbiorcy chińskie media prezentuje stanowisko Chin i KPCh wobec zachodzących w kraju i na świecie wydarzeń. Cotygodniowym dodatkiem do „Global Timses’a” jest cieszący się dużym powodzeniem wśród Chińczyków magazyn komiksowy „Satyra i Humor” (Fengci yu youmo). Ze względu na swój stricte propagandowy charakter „Global Times” bywa określany mianem chińskiego Fox News[16].

Stany Zjednoczone identyfikują i kwalifikują chińskie agencje informacyjne w kategoriach zagrożenia bezpieczeństwa publicznego. Potwierdzenie podejmowania takich działań znajdujemy w zarządzeniu Departamentu Stanu z 18 lutego 2020 roku klasyfikującym agencję informacyjną Xinhua, China Global Television Network, China Radio International, China Daily Distribution Corporation i Hai Tian Development USA. Kolejnym działaniem poszerzającym listę chińskich agend następuje w połowie tego samego roku i w poczet misji zagranicznych zalicza China Central Television, China News Service, People's Daily i Global Times.[17]

Dyplomacja i kultura narzędziami w chińskiej walce informacyjno – propagandowej.

Ważną rolę w chińskiej działalności informacyjno – propagandowej odgrywa także dyplomacja. Nie jest to nic nadzwyczajnego, gdyż do obowiązków dyplomatów należy właśnie promowanie własnego państwa w kraju gospodarza. W przypadku chińskich dyplomatów działalność informacyjno –propagandowa zaczęła, od około 2013 roku, nabierać agresywnego charakteru. Atakowani są głównie nastawieni krytycznie wobec Chin zachodni dyplomaci i politycy. Szerokie zastosowanie znajdują w tej działalności chińskich dyplomatów internetowe media społecznościowe, gł. Twitter. Ten nowy sposób prowadzenia przez Chiny działalności dyplomatycznej określany jest na Zachodzie mianem „Dyplomacji Wilczego Wojownika”[18]. Wsparcie „Wilczym wojownikom” zapewnia armia trolli i botów prowadzących fałszywe i zhakowane konta. W marcu 2019 ich liczbę oceniano na 10 tysięcy. Liczbę trolli zaangażowanych w całokształt chińskich działań w mediach społecznościowych w kwietniu szacowano na 300 tysięcy. Jak wykazały badania Australian National University liczba kont zakładanych przez chińskie placówki dyplomatyczne, konsularne i dyplomatów od marca  roku wzrosła o 250%. Oznaczało to średnio 720 nowych obserwujących dziennie, w porównaniu ze średnio 30 w poprzednich latach. Wspomniani Hua Chunying i Zhao Lijian dzielą 3423 spośród ostatnich 10 tysięcy nowych obserwujących. Z tej liczby aż 40% to konta utworzone między 1 marca a 25 kwietnia 2019 r..”[19] Sam Twitter usunął 23 750 kont intensywnie wykazujących znaczne zaangażowanie w prowadzona kampanię dezinformacyjną. Spowodował również zablokowanie również kolejnych 150 000 kont, pełniących rolę pudeł rezonansowych, wzmacniających chińskie informacje źródłowe.

Główną przestrzenią szerzenia wersji wydarzeń, zgodnych z przyjętą linia narracji KPCh, stały się niespodziewanie media społecznościowe ze szczególnym uwzględnieniem Twittera. Aktywność ta potwierdza intencyjne zachowanie prowadzenia działań informacyjnych skierowanych do międzynarodowego audytorium chociażby ze względu na fakt, że Twitter w Chinach jest zablokowany. Ciekawym jest przy tym to, iż w odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji w Chinach obsługiwane przez chińskie boty konta zalewają pytającego pornografią i reklamami osób świadczących usługi seksualne[20].

Propagowaniu w świecie chińskiego punktu widzenia służą także Instytuty Konfucjusza. Za ważną część struktury propagandowej ChRL zostały one uznane, m.in. w 2007 roku przez jednego z wysokich urzędników Departamentu Propagandy KC KPCh, Li Changchuna[21].   Podstawowym celem tej utworzonej w 2004 roku instytucji jest jednak propagowanie w świecie języka i kultury chińskiej. W 2020 roku działało 561 Instytutów Konfucjusza i 1170 Klas Konfucjańskich w 162 krajach świata[22]. Pod względem merytorycznym odpowiedzialność za pracę Instytutów Konfucjusza ponosi Biuro Międzynarodowej Rady Języka Chińskiego Hanban[23]. W niektórych z państw zachodnich działalność Instytutu Konfucjusza wzbudza jednak pewne kontrowersje. Instytuty oskarżane są o szpiegostwo naukowo – techniczne oraz o przedstawianie selektywnego i upolitycznionego obrazu Chin[24].  

            Zasadniczym dokumentem ilustrującym wpływ Instytutów Konfucjusza w Stanach Zjednoczonych jest opublikowany w  2019 roku, ponadpartyjny raport na temat instytutów Konfucjusza na amerykańskich uniwersytetach i klasach K-12. Opracowanie szczegółowo opisuje finansowanie instytutów oraz jednostronne traktowanie przez Chiny amerykańskich szkół i kluczowych programów Departamentu Stanu w Chinach oraz dokumentuje brak nadzoru ze strony Departamentów Stanu i Edukacji amerykańskich Instytutów Konfucjusza. Senator  Rob Portman, będący współtwórcą przedmiotowego dokumentu wypowiadając się o pracy nad jego powstaniem zaznaczył: „Dowiedzieliśmy się, że szkoły w Stanach Zjednoczonych – od przedszkola do college’u – zapewniły chińskiemu rządowi taki poziom dostępu, jakiego chiński rząd odmówił Stanom Zjednoczonym[25].

               Kolejnym działaniem mającym zminimalizować wpływ Instytutów Konfucjusza na postrzeganie historii najnowszej zgodnie z dyktatem Chin jest oświadczenie zatytułowane „Instytuty Konfucjusza są finansowane przez ChRL i część globalnego aparatu wpływów
i propagandy Komunistycznej Partii Chin” z 13 sierpnia 2020 r. W nim to dowiadujemy się, iż Departament Stanu określił amerykańskie Centrum Instytutu Konfucjusza jako zagraniczną misję ChRL, uznając  je za podmiot rozwijający globalną propagandę Pekinu i kampanię złośliwego wpływu na kampusy w USA i sale lekcyjne K-12.[26]

Istotną z punktu widzenia podjętej analizy jest postrzeganie funkcjonowania Instytutów Konfucjusza na wyspach brytyjskich. Ocenę ich działalności trafnie określa brytyjski poseł,  pochodzącego z Indii a ubiegający się o stanowisko premiera Wielkiej Brytanii, nazywając Chiny „największym zagrożeniem”. Rishi Sunak postuluje zakazanie funkcjonowania wszystkim 30 Instytutom Konfucjusza w Wielkiej Brytanii. Jego ocena wpływu krzewiących chińską kulturę placówek jest zbieżna z aktywnością Pani Kearns należącej do ponadpartyjnej grupy posłów, będących autorami poprawki do rządowej ustawy o szkolnictwie wyższym (Ustawa o wolności słowa). Wymaga on transparentności finansowania i programowej Instytutów Konfucjusza. Uważa ona, że „Faktem jest, że jesteśmy w stanie wojny hybrydowej, takiej, której nie wybraliśmy, ale gdzie każdy potencjalny wpływ jest wykorzystywany przeciwko nam, w tym w środowisku akademickim.” W udzielając wywiadu dla stacji radiowej Radio 4 powiedziała: „Mamy Instytuty Konfucjusza, które podważają integralność edukacji mandaryńskiej w naszym kraju. I obawiam się, że zbyt wielu naukowców nie chce przyznać, że edukacja jest wykorzystywana przez tych, którzy są przeciwko nam.”[27] Stanowisko to wzmacnia chińskiego analityk chińskiego pochodzenia z Alliance for Securing Democracy w German Marshall Fund, który twierdzi, że Instytuty Konfucjusza są rzeczywistym „narzędziami propagandowymi”.[28] Matt Schrader, twierdzi, że strony internetowe „Są platformami dla autorytarnej partii, która jest zasadniczo wrogo nastawiona do liberalnych idei, takich jak wolność słowa i swobodne dochodzenie, do propagowania narracji zatwierdzonej przez państwo”. W wywiadzie przeprowadzanym dla BBC dodał: „A ponieważ Komunistyczna Partia Chin nie ma wolnej prasy ani rządów prawa, które kontrolowałyby użycie władzy, nic dziwnego, że pojawiły się silne przesłanki, że Instytut Konfucjusza jest wykorzystywany do niewłaściwych tajnych działań, takich jak zbieranie informacji wywiadowczych i ułatwianie badań wojskowych ”.[29]

Rola „Wielkich Obrazów” w kształtowaniu wizerunku Chin

            Wielość i różnorodność instytucji służących zdolnych do prowadzenia działań informacyjnych i propagandowych na arenie międzynarodowej nie gwarantuje jednak sukcesu w wojnie informacyjnej. Dlatego też Chiny dla osiągnięcia sukcesu w przestrzeni informacyjnej  oprócz rozbudowy instytucji informacyjnych i wdrażania nowych rozwiązań technologicznych stawiają także na tzw. „czynnik ludzki”. Wiedzą bowiem, iż dla osiągnięcia zamierzonego efektu priorytetem są fachowe umiejętności zarówno osób pracujących w instytucjach informacyjnych jak i decydentów odpowiedzialnych za politykę informacyjną państwa. Jednym z najważniejszych zadań tych fachowców jest kształtowanie międzynarodowego wizerunku Chin oraz propagowanie nowych, atrakcyjnych dla świata idei. Niebagatelną rolę w walce na płaszczyźnie informacyjnej odgrywają bowiem właśnie międzynarodowy wizerunek państwa oraz propagowane przez nie idee (i ideologie)[30].

Znaczenie idei w budowaniu międzynarodowej potęgi państwa dostrzegli już starożytni, chińscy filozofowie. Dowodem mogą być słowa Lao Tse, iż „kiedy ktoś trzyma Wielki Obraz cały świat lgnie do niego”[31]. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku rolę takiego „Wielkiego Obrazu” odgrywała chińska wersja komunizmu – maoizm. Ideologia ta cieszyła się szczególnie dużym zainteresowaniem wśród ruchów narodowo – wyzwoleńczych i rewolucyjnych w tzw. Trzecim Świecie oraz grup lewicowych intelektualistów na Zachodzi[32]. Od początku lat osiemdziesiątych XX wieku Chiny propagują już inną ideologię – socjalizmu o chińskiej specyfice (Zhōngguó tèsè shèhuìzhǔyì). W wymiarze międzynarodowym ideologia ta kładzie nacisk na pokojowe współistnienie państw i narodów, oraz harmonijny rozwój skoncentrowany na zapewnieniu ludziom dobrobytu[33]. Jak podkreślają to chińscy propagandyści socjalizm o chińskiej specyfice jest alternatywą dla globalizacji[34]. W adresowanej do państw azjatyckich wersji socjalizm o chińskiej specyfice przybiera formę polityki dobrego sąsiedztwa.  

Innym Wielkim Obrazem w chińskiej, międzynarodowej polityce informacyjnej jest inicjatywa chińskich władz państwowych Jeden pas i jedna droga (Yidai yilu) określana w międzynarodowej publicystyce mianem Nowego Jedwabnego Szlaku. W wymiarze ekonomicznym jest to strategiczny projekt mający na celu zacieśnienie współpracy gospodarczej Chin z państwami Azji Centralnej, Bliskiego Wschodu, Afryki i Europy. Zgodnie z ideologiczno – propagandowym uzasadnieniem projektu chodzi jedna także o podniesienie sztandaru pokojowego rozwoju (Hépíng fāzhǎn qízhì) oraz budowę atmosfery zaufania politycznego i tolerancji kulurowej[35]. 

 

Obraz Zachodu w chińskiej propagandzie  

 

Promowanie idei i ideologii jest działaniem strategicznym. W bieżącej walce informacyjno – propagandowej liczy się jednak szybkość reakcji na zachodzące aktualnie na arenie międzynarodowej wydarzenia i narzucenie światowej opinii publicznej swojej ich interpretacji. Ważna jest także szybka i umiejętna reakcja na stawiane nam przez przeciwnika zarzuty, np. dotyczące łamania praw człowieka. W tym kontekście pojawia się kwestia kreślonego przez propagandystów obrazu przeciwnika. Jest to problem dość złożony gdyż zależy od sytuacji międzynarodowej i aktualnego stanu stosunków ekonomiczno – politycznych między rywalami, czyli inaczej – potrzeby chwili. Swoistym tego przykładem mogą być dwa zamieszczone na stronie internetowej polskiej rozgłośni Chińskiego Radia Międzynarodowego komentarze, które dotyczyły stosunków chińsko – amerykańskich. W pierwszym z nich, zamieszczonym w dniu 24 grudnia 2020 roku mowa jest, iż „Chiny i Stany Zjednoczone mogą rozszerzyć współpracę w kwestiach globalnych, przyczyniając się do dzielenia się wiedzą i siłą ze światem, a także promując rozwój bilateralnych stosunków”[36]. Natomiast w drugim komentarzu, z dnia 5 grudnia 2022 roku, chińscy propagandyści zarzucili Stanom Zjednoczonym i Unii Europejskiej brak odpowiedzialności w polityce zagranicznej, oraz ingerencję w wewnętrzne sprawy Chin[37]. Pierwszy z tych komentarzy został zamieszczony bezpośrednio po zwycięstwie Joe Bidena w wyborach prezydenckich. Chiny mogły więc wówczas liczyć na poprawę nadszarpniętych za prezydentury Donalda Trumpa stosunków z USA. Drugi zaś opublikowano w okresie napicia stosunków pomiędzy Chinami a USA i UE. 

Specyficznym przeciwnikiem ChRL jest Tajwan. Zgodnie z obowiązującą zasadą jednych Chin jest on bowiem niezbywalną częścią państwa chińskiego[38]. Kwestia Tajwanu traktowana jest w chińskiej polityce informacyjnej w dwóch kontekstach – amerykańskim i chińskim narodowym. W pierwszym z tych kontekstów USA krytykowane są za lekceważenie zasady jednych Chin i udzielaną Tajwanowi pomoc i wsparcie polityczne. Przykładem może być wyrażona w chińskich mediach międzynarodowych krytyka amerykańskiej polityk Nancy Pelosi  za jej wizytę na Tajwanie w sierpniu 2022 roku. Międzynarodowa chińska gazeta informacyjna „Global Times” określiła nawet tę wizytę prowokacyjną i lekkomyślną przytaczając na poparcie tego stwierdzenia opinię niektórych zachodnich mediów, dyplomatów i polityków, m.in. byłego ambasadora USA w Chinach, Maxa Baucus’a i byłego premiera Nowej Zelandii, Johna Key’a[39].

W kontekście narodowym Tajwan uznawany jest za zbuntowaną prowincję Chin, a krytyce podlegają ci tajwańscy politycy, którzy dążą do niezależności wyspy. Szczególnej krytyce podlega, m.in. obecna prezydent Tajwanu, Tsai Ing – wen i dążąca do niepodległości wyspy Demokratyczna Partia Postępu. Partia ta oraz pani Tsai oskarżani są przez chińskie media o zmowę z siłami zagranicznymi i spychanie Tajwanu w otchłań katastrofy[40].

Związany z Tajwanem kontekst narodowy obecny jest nie tylko w chińskich przekazach informacyjnych i propagandowych adresowanych do międzynarodowego audytorium. Szeroko wykorzystywany jest on również i w oddziaływaniu na samych Tajwańczyków. Głównym celem chińskich działań jest podważenie zaufania Tajwańczyków do obecnych władz wyspy oraz przekonanie ich, iż tylko zjednoczenie z Chinami gwarantuje Tajwanowi dalszy rozwój, a jego mieszkańcom pokój i dobrobyt. W swoje skierowanej do Tajwańczyków kampanii informacyjno – propagandowej Chińczycy szeroko wykorzystują internet i media społecznościowe. Mają oni przy tym dosyć ciekawy modus operandi, który polega na rozpowszechnianiu za pomoc fałszywych kont na popularnych tajwańskich mediach społecznościowych pożądanych przez Pekin treści, które potem jako głos mieszkańców Tajwanu nagłaśniane są przez chińskie media, po czym znów trafiają na tajwańskie platformy społecznościowe jako swoiste potwierdzenie uprzednich tez . Ważnym jest przy tym fakt, iż tezy te potwierdzają także niektóre z tradycyjnych tajwańskich mediów, które mają powiązania finansowe z Chinami kontynentalnymi[41]. 

Kolejnym stałym tematem w polityce informacyjnej Chin, który można zaliczyć do grupy tematów zależnych od sytuacji międzynarodowej i aktualnej polityki międzynarodowej władz w Pekinie są prawa człowieka, w tym sytuacja mniejszości narodowych, oraz grup etnicznych. Analizując ten temat pamiętać należy o różnicach kulturowych między Chinami a Europą i USA. W kulturze europejskiej prawa człowieka przysługują człowiekowi jako jednostce tylko dlatego, iż jest człowiekiem[42]. Zupełnie inaczej jest w kulturze chińskiej. Zgodnie z tradycją konfucjańską jednostka nie istnieje jako osoba, a tylko jako cząstka społeczeństwa w związku z czym prawa tak postrzeganej  jednostki nie odgrywają żadnej roli[43]. Dlatego też w swojej dotyczącej praw człowieka propagandzie Chińczycy skupiają się przede wszystkim na grupach etnicznych i społecznych. W tym szerokim kontekście społecznym uwypuklane są istniejące na Zachodzie nierówności społeczne i przypadki rasizmu. Według Chińczyków nierówności społeczne i rasizm szczególnie szybko narastają w USA, które mienią się „latarnią morską ” praw człowieka, w każdy możliwy sposób lekceważą lub ukrywają łamanie praw człowieka przez własną administrację i organizacje[44]. Chińczycy zarzucają też Stanom Zjednoczonym, iż pod pozorem walki o prawa człowieka wspierają terrorystów[45]. Oskarżenie to pojawiło się wtedy, gdy amerykańskie media zarzuciły Chinom prześladowanie zamieszkujących chińską prowincję Sinciang Ujgurów.

Odpowiedzią Chin  na amerykańskie zarzuty o prześladowanie Ujgurów  było nie tylko oskarżenie USA o łamanie praw człowieka. W adresowanych do zagranicznych odbiorców chińskich mediach, także tych społecznościowych, zaczęto publikować materiały przedstawiające następujący w ostatnich latach dynamiczny rozwój Sinciangu, którego skutkiem jest wzrost dobrobytu jego mieszkańców. Przykładem może być podana w lutym 2021 roku przez CRI informacja, iż: „problem absolutnej biedy w Sinciangu został historycznie rozwiązany”. W tym samym materiale stwierdzono również, że: Ponad 60 dyplomatów przebywających w Genewie oraz wyżsi urzędnicy agencji ONZ, którzy wzięli udział w wideokonferencji, wysoko ocenili wysiłki rządu chińskiego na rzecz promowania zrównoważonego rozwoju i ochrony praw człowieka[46].

USA urastają do rangi głównego przeciwnika chińskich propagandystów także w informacjach i komentarzach dotyczących bieżących wydarzeń na arenie międzynarodowej. Przykładem może być światowa pandemia zakaźnej choroby koronawirusowej (COVID-19) wywoływanej przez wirus SARS-CoV-2. Chińskie serwisy informacyjne oraz portale internetowe nie tylko skrytykowały USA za upolitycznienie tej pandemii, ale również zaczęły głosić teorię, iż wirus został rozsiany przez amerykańską armię[47]. Atakując Amerykanów i krytykując ich za nieporadność w walce z pandemią Chińczycy uwypuklali jedocześnie swoje osiągniecia w tym zakresie[48]. Oprócz mediów w walkę z amerykańską dezinformacją nt. covid i obronę dobrego imienia Chin zaangażowali się także dyplomaci. Na oficjalnych stronach internetowych chińskich ambasad pojawiły się materiały informacyjne, których autorzy powołując się na zagranicznych fachowców obalali szerzone przez amerykańskie media rzekome mity nt. epidemii koronawirusa[49]. Niestety, takie przytaczanie opinii zagranicznych ekspertów może być jednak uznawane za wykorzystanie wykorzystywanej przy psychomanipulacji reguły autorytetu.

Zachodnie, w tym amerykańskie media, zarzucają Chińczykom zatajanie prawdy o pandemii COVID – 19. Pojawiają się w nich także twierdzenia, iż praktycznie Chiny nie radzą sobie w walce z pandemią. Ten ostatni zarzut może być szczególnie niewygodny dla chińskich władz państwowych gdyż zgodnie z tradycyjną chińską filozofią nieskuteczna władza traci, tzw. „mandat niebios” i tym samym prawo do rządzenia państwem[50].

USA są krytykowane przez Chiny także w kontekście wojny na Ukrainie. W tym przypadku chińskie media zarzucają Stanom Zjednoczonym sprowokowanie konfliktu rosyjsko – ukraińskiego i jego eskalację[51]. Wskazują też, iż dalsza eskalacja konfliktu i dostawy zachodniego uzbrojenia dla Ukrainy może doprowadzić do wybuchu wojny Rosji z NATO.  Jednocześnie podkreśla się, iż Chiny opowiadają się za pokojowym uregulowaniem konfliktu i poszanowaniem suwerenności Ukrainy[52]. W odpowiedzi kraje zachodnie twierdzą, iż w sprawach konfliktu rosyjsko - ukraińskiego  Chińczycy praktycznie powielają rosyjską narrację. Podejmowane są także próby przedstawienia zachodniego obrazu sytuacji na Ukrainie odbiorcom w Chinach kontynentalnym. Jedną z takich aktywności jest wspomniany już wspólny projekt Radia Wolna Azja i tajwańskiego serwisu śledczego The Reporter, w ramach którego emitowane są materiały informujące o skutkach rosyjskiej inwazji na Ukrainę.    

 

Zakończenie

Reasumując należy stwierdzić, iż prezentowany w adresowanych do międzynarodowej opinii publicznej chińskich komunikatach informacyjno – propagandowych obraz państw zachodnich a w szczególności USA pomimo pewnych, zależnych od międzynarodowej sytuacji wahań jest negatywny. Główne, stawiane demokracjom zachodnim zarzuty to destabilizowanie sytuacji międzynarodowej, pogłębianie nierówności społecznych oraz rasizm. W okresie kształtowania się nowego ładu międzynarodowego takie oskarżenia mogą znacznie nadszarpnąć reputację Demokracji Zachodnich, a tym samym w poważnym stopniu zaszkodzić ich interesom ekonomicznym i politycznym, szczególnie w podatnych na chińskie wpływy państwach Ameryki Południowej, Afryki i Azji. Zachód nie pozostaje jednak dłużny oskarżając Chiny o autorytaryzm, łamanie praw człowieka, ekspansjonizm i dwulicowość.

Autorzy niniejszego opracowania w pełni zdają sobie sprawę, iż poruszony temat nie został przez nich w pełni i dokładnie omówiony. Pełne i dokładne omówienie tego złożonego tematu znacznie przekraczałoby jednak ramy naszego opracowania. Sama kwestia Tajwanu to temat na wiele różnych i obszernych opracowań. Nie bez znaczenia dla poruszanego tematu chińsko amerykańskich zmagań w noosferze są także kwestie dzielących oba kraje różnic kulturowych. Także i ten temat wymagałby osobnych i gruntownych badań. W niniejszym opracowaniu świadomie pominięta została także rola aparatu informacyjno – politycznego Chińskiej Armii Ludowo - Wyzwoleńczej. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, iż obok cywilnych informacyjnych także i on ma swoje zadania w chińsko – amerykańskich zmaganiach w noosferze. Zagadnienie to z racji swojej złożoności wymaga jednak szerszych badań i odrębnego opracowania. Świadomi niedoskonałości i niedostatków niniejszego opracowania autorzy mają jednak nadzieję, iż nie tylko ukaże ono i pozwoli zrozumieć związane z kształtowaniem się nowego ładu międzynarodowego mechanizmy iformacyjno – psychologiczne, lecz również przyczyni się do lepszego zrozumienia nowego zjawiska jakim jest wojna w noosferze czyli inaczej wojna kognitywna.   

       

 

 Bibliografia.

 

POZYCJE DRUKOWANE

Monografie

1)    Clausewitz C., 2022, O wojnie, Warszawa.

2)    Fenby J., 2009, Chiny upadek i narodziny wielkiej potęgi, Kraków.

3)    Heywood A., 2007, Ideologie polityczne wprowadzenie, Warszawa.

4)    Tse L., 2022, Wielka księga Tao, Warszawa.

5)    Snyder T., 2022, Droga do niewolności, Kraków.

6)    Plebaniak P. (red), 2021, Sun Zi i jego sztuka wojny filozofia i praktyka oddziaływania na bieg zdarzeń, Kraków.

7)    Przybyszewski P., 2010, Prawa człowieka w kontekstach kulturowych, w Pisma Filozoficzne t. CXVI, Poznań.

8)    Spradling R., 2022, Wojna bez zasad chiński plan dominacji nad światem, Warszawa.

9)    Wojciszke B., 2022, Psychologia społeczna, Warszawa.

10) Jinping X., 2015, Innowacyjne Chiny, Warszawa.

11) Zhuangzi, 2009, Prawdziwa księga południowego kwiatu, Warszawa.

Artykuły:

1)    Tomala K., 1998, Chiny a prawa człowieka, w Azja – Pacyfik nr 1/98.

POZYCJE INTERNETOWE

1)    Ambasada Chińskiej Republiki Ludowej w Polsce  2022, Mity - głoszone przez Stany Zjednoczone i związane z epidemią koronawirusa i Chinami, oraz obalające je fakty, pl.china-embassy.gov.cn/pol/zt/FNCV/202005/t20200512_2370554.htm  [dostęp: 05.01.2023].

2)    Becerra M., 2022, The Battle for Reality: Chinese Disinformation in Taiwan, www.geopoliticalmonitor.com/the-battle-for-reality-chinese-disinformation-in-taiwan/ [dostęp: 29.08.2022].

3)    Behrendt P., 2020, Wojna informacyjna na wszystkich frontach, https://www.konflikty.pl/historia/czasy-najnowsze/wojna-informacyjna-na-wszystkich-frontach/ [dostęp: 03.01.2023].

4)    Biuro Międzynarodowej Rady Języka Chińskiego 2017, english.hanban.org [dostęp: 10.06.2017].

5)    Chińska Centralna Stacja Radiowa – Głos Cieśniny Tajwańskiej 2023, baike.baidu.com/item /一带一路/13132427 [dostęp: 2.01.2023].

6)    Chińska Centralna Stacja Radiowa – Głos Cieśniny Tajwańskiej 2022, baike.baidu.com/item/中央广播电视总台台海之声/56431818?fromModule=lemma_inlink&fromtitle=台海之声&fromid=56398511 [dostęp: 23.12.2022].

7)    Chińska Centralna Stacja Radiowa – Głos Cieśniny Tajwańskiej 2022., baike.baidu.com/item/孔子学院/812632 [dostęp:  26.12.2022].

8)    China Radio International.CRI. All Rights Reserved 2021, Stan Praw człowieka w Stanach Zjednoczonych jest niepokojący,  polish.cri.cn/news/china/3875/20210415/650171.html [dostęp: 03.01.2023].

9)    China.org.cn 2009,   Xinhua launches TV news network, http://www.china.org.cn/arts/2009-12/31/content_19163374.htm [dostęp: 07.12.2022].

10) China Radio International.CRI. All Rights Reserved 2022, MSZ Chin: współpraca USA – UE nie powinna być wymierzona w stronę trzecią,  polish.cri.cn/2022/12/05/ARTIFqu1JPJjzAyQsdWUCybA221205.shtml [dostęp: 03.01.2023].

11) China Radio International.CRI. All Rights Reserved 2020, Świat oczekuje współpracy między Chinami a USA,  polish.cri.cn/news/china/3875/20201224/596329.html [dostęp: 03.01.2023].

12) China Radio International.CRI. All Rights Reserved 2021, Czy Sinciang jest dobry? Zobaczyć to uwierzyć, polish.cri.cn/news/china/3875/20210204/616698.html [dostęp: 03.01.2023].

13) China Radio International.CRI. All Rights Reserved 2020, USA pod pozorem praw człowieka dążą do wsparcia sił terrorystycznych, polish.cri.cn/komentarz/3872/20200618/490114.html [dostęp: 03.01.2023].

14) China Radio International.CRI. All Rights Reserved 2023, Stany Zjednoczone, które nie są w stanie powstrzymać epidemii, nie powinny oceniać innych, polish.cri.cn/2023/01/08/ARTINmdZdHVNX9ScHo5akico230108.shtml?spm=C16856.P9arVWYEdy1A.EIsP7BXe1ZzB.15 [dostęp: 05.01.2023].

15) Edwards L., 2021, Confucius Institutes: China’s Trojan Horse, www.heritage.org/homeland-security/commentary/confucius-institutes-chinas-trojan-horse [dostęp: 10.06.2021].

16) Gibbons A., 2022, Torysowski poseł ostrzega, że ​​edukacja jest „uzbrojona przez tych przeciwko nam”, https://www-standard-co-uk.translate.goog/news/uk/higher-education-chinese-russell-group-mps-bbc-radio-b1005467.html?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=pl&_x_tr_hl=pl&_x_tr_pto=sc [dostęp: 09.01.2023].

17) Global Times,  2022a, Pelosi's provocative Taiwan visit lashed out by mainstream US media, intl politicians, www.globaltimes.cn/page/202208/1272408.shtml [dostęp: 03.01.2023].

18) Global Times, 2022b, Washington’s true intention revealed; escalating tensions put Europe, world at risk, www.globaltimes.cn/page/202204/1260426.shtml [dostęp: 05.01.2023].

19) Global Times, 2022c, Chinese socialism’s success creates an enduring alternative to globalism, www.globaltimes.cn/page/202212/1281053.shtml [dostęp: 02.01.2023].

20) Global Times, 2022d, Chinese socjalism’s success creates an enduring alternative to globalism  na https://www.globaltimes.cn/page/202212/1281053.shtml [dostęp: 08.12.2022].

21) Hansler J., 2020, US to treat Chinese cultural organization as an arm of Beijing¢s government, https://edition.cnn.com/2020/08/13/politics/confucius-institute-us-foreign-mission-designation/index.html [dostęp: 09.01.2023].

22) Holomeland Security & Governmental Affairs 2023. Senators Portman & Carper Unveil Bipartisan Report on Confucius Institutes at U.S. Universitites& K-12, https://www.hsgac.senate.gov/subcommittees/investigations/media/senators-portman-and-carper-unveil-bipartisan-report-on-confucius-institutes-at-us-universities_k-12-classrooms tłum. JW., [dostęp: 09.01.2023].

23) Ing-wen T.,2022, DPP authorities to push Taiwan into disaster by colluding with foreign forces: spokesperson, english.news.cn/20220803/77cc6165dfd44332ac48a520a5ff4a72/c.html [dostęp: 03.01.2023].

24) Lee Myers S., 2020, China Spins Tale That the U.S. Army Started the Coronavirus Epidemic, https://www.nytimes.com/2020/03/13/world/asia/coronavirus-china-conspiracy-theory.html [dostęp: 03.01.2023].

25) Nawrotkiewicz J., 2021, Understanding Chinese „Wolf Warrior Diplomacy” www.nbr.org/publication/understanding-chinese-wolf-warrior-diplomacy/ [dostęp: 26.12.2022].

26) Npc.gov.cn,  2023, Uphold and Develop Socialism with Chinese Characteristics,  www.npc.gov.cn/englishnpc/c23934/202005/b04ff09d057b4c2d92fca94ca3fc8708.shtml [dostęp: 02.01.2023].

27) Jakhar P., 2019, Instytuty Konfucjusza: rozwój kontrowersyjnej gałęzi kultury w Chinach, https://www-bbc-com.translate.goog/news/world-asia-china-49511231?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=pl&_x_tr_hl=pl&_x_tr_pto=sc tłum. JW., [dostęp: 09.01.2023].

28) Sheng Y., Wenxin X., 2022, China urges all sides to leave space for resolving Ukraine crisis via diplomatic talks following escalation of conflict,  www.globaltimes.cn/page/202210/1276511.shtml [dostęp: 05.01.2023].

29) State-gov 2020, Designation of additional chinese media entities as foreign missions, https://2017--2021-state-gov.translate.goog/designation-of-additional-chinese-media-entities-as-foreign-missions/index.html?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=pl&_x_tr_hl=pl&_x_tr_pto=sc [dostęp: 09.01.2023].

30) The Guardian, 2022., Chinese bots flood Twitter in attempt to obscure Covid protests, www.theguardian.com/technology/2022/nov/28/chinese-bots-flood-twitter-in-attempt-to-obscure-covid-protests [dostęp: 03.01.2023].

31) Gov.cn  2018, Plan pogłębienia reformy instytucji partyjnych i państwowych, www.gov.cn/zhengce/2018-03/21/content_5276191.htm#2 [dostęp: 24.12.2022].

32) Xinhua News Agency 2022, Founded in 1931 and catering to overseas audiences since 1949, Xinhua is China’s most prestigious international news agency, www.asianetnews.net/agencies/xinhua-news-agency [dostęp: 23.12.2022].

33) Yang L., 2022, Controversial Confucius Institutes Returning to U.S. Schools Under New Name, https://www.voanews.com/a/controversial-confucius-institutes-returning-to-u-s-schools-under-new-name/6635906.html [dostęp: 27.12.2022].

 

Encyklopedie, słowniki, leksykony:

Encyklopedia historyczna świata 2000. Tom III. Kraków.